W bezładnych słów szaleństwie!*

Aleksander Siergiejewicz Puszkin urodził się 6 czerwca 1799 w Moskwie. Pochodził z zamożnej rodziny, posiadającej wiele dóbr materialnych i rozległe posiadłości ziemskie. Od dziecka był zafascynowany historią swojej rodziny oraz przodkami, przede wszystkim czarnoskórym pradziadkiem Ibrahimem Hannibalem, który trafił do Rosji jako niewolnik i otrzymał szlachectwo od cara Piotra I. Opowieści matki oraz troskliwa opieka niani zaszczepiły w małym Aleksandrze szacunek i współczucie dla ludzi biednych i poniżanych. Miało to wpływ na jego przyszłą twórczość.

Od 1811 roku młody Puszkin kształcił się w ekskluzywnym liceum w Carskim Siole, gdzie lekcji udzielali mu specjalnie sprowadzeni francuscy guwernerzy. To właśnie tam powstały jego pierwsze utwory – przede wszystkim moralistyczno-satyryczne listy, elegie i ody – w których było widać wpływ twórców romantyzmu Zachodniej Europy.

Ukończywszy liceum w wieku osiemnastu lat, nasz patron osiadł w Petersburgu, gdzie zaczął rozwijać swój talent literacki. Przyłączył się do propagującej włączenie do poezji języka potocznego grupy Arzamas oraz do kółka literackiego Zielona Lampa, w którym zetknął się z dekabrystami. Owocem zderzenia z nowymi poglądami były „zainspirowane” despotycznymi rządami carów wiersze oraz elegia „Wieś”, w której można było poznać ślad mądrego wychowania chłopca. Swoim rewolucyjnym sympatiom Puszkin dał upust w odzie „Wolność”, ta jednak została wydana dopiero w 1856 roku.

Jawna krytyka władzy nie wyszła na dobre młodemu literatowi, który został zesłany na Kaukaz. Przed opuszczeniem Petersburga zdążył on jednak ogłosić swój pierwszy poemat, „Rusłana i Ludmiłę” , gdzie widać było wielką fascynację Anglikiem Byronem. Utwór wzbudził wielki entuzjazm wśród odbiorców, a styl, w jakim był utrzymany, rozwija się w pisanych na zsyłce „Jeńcu kaukaskim”, „Fontannie Bachczyseraju” i „Cyganach”. Tam też zaczął prace nad swoim największym dziełem, „Eugeniuszem Onieginem”, które zostało ukończone w 1831, gdy Puszkin mieszkał już pod Moskwą. W tym samym roku nasz patron ożenił się i przeprowadził się do Petersburga pod nadzorem policyjnym. Powstały tam powieści („Dubrowski” oraz „Dama pikowa”) oraz liczne wiersze odnoszące się do rewolucji we Francji oraz powstania listopadowego w Polsce, z którą Puszkin był w pewien sposób związany – między innymi przez przyjaźń z Adamem Mickiewiczem. Dowodem tej zażyłości był podpis – Przyjaciel Puszkina – który nasz wieszcz złożył pod ogłoszonym po tragicznej śmierci Rosjanina artykułem „Puszkin i ruch literacki w Rosji”.

Aleksander Puszkin tytułowany jest reformatorem rosyjskiego języka literackiego, przede wszystkim dzięki talentowi literackiemu oraz doskonałemu warsztatowi, ale też dlatego, że inspirował zarówno twórców jemu współczesnych, jak i tych żyjących nawet dwa wieki później. Do czego mógłby zainspirować scrabblistów? W tej grze nie da się obstawić trzech pewnych kart, co zresztą – znając historię nieszczęsnego bohatera „Damy pikowej” – może okazać się korzystne. Jedno jest oczywiste: nasze środowe potyczki, chociaż równie honorowe, na pewno nie będą tak tragiczne w skutkach jak pojedynek, który ostatecznie zmógł wielkiego literata. Zapraszamy!

* Aleksander Puszkin, „O, Boże, nie daj mi zwariować”