Historia gry scrabble - która zaczęła się od liter
Wszystko zaczęło się w czasach Wielkiego Kryzysu. W 1933 roku bezrobotny architekt z Nowego Jorku – Alfred Mosher Butts – próbował znaleźć sposób na stworzenie gry, która byłaby jednocześnie prosta, angażująca i oparta na czymś, co każdy zna: języku.
Inspiracja przyszła z literatury. Butts natrafił na opowiadanie Edgar Allan Poe „The Gold-Bug”, w którym kluczową rolę odgrywa szyfr oparty na częstotliwości występowania liter. Poe zauważył, że w języku angielskim najczęściej pojawia się litera „e”, a kolejne mają określoną, statystyczną hierarchię.
Dla Buttsa był to punkt wyjścia do pomysłu - a gdyby stworzyć grę opartą właśnie na tej częstotliwości?
Pierwsza wersja: Lexiko
Tak powstało Lexiko – pierwotna wersja dzisiejszych scrabbli.
Była to gra znacznie prostsza od tej, którą znamy dziś:
- opierała się na układaniu słów z liter
- nie posiadała jeszcze planszy z premiami punktowymi
- kluczowe było właśnie rozłożenie liter według ich częstotliwości w języku
Pomysł był świeży, ale rynek nie był gotowy. Żaden duży producent nie zdecydował się na jego wdrożenie.
Butts postanowił działać sam. Efekty były skromne:
- w ciągu miesiąca sprzedał… dwa egzemplarze
- każdy za 1,5 dolara
Lata doskonalenia
Przez kolejne lata Butts nie porzucił swojego pomysłu. Wręcz przeciwnie - systematycznie go rozwijał.
To właśnie wtedy powstały elementy, które dziś wydają się oczywiste:
- plansza z polem startowym (ostatecznie umieszczonym w centrum)
- limit 7 liter na stojaku (wcześniej było ich więcej)
- blanki (puste płytki) – początkowo brak, później jeden, ostatecznie dwa
Gra zyskiwała coraz bardziej dopracowaną formę, ale wciąż funkcjonowała głównie w obiegu.
Przełom: James Brunot
Moment zwrotny nastąpił w 1947 roku. Wtedy z grą zetknął się James Brunot – urzędnik państwowy, który dostrzegł w niej potencjał. Po rozegraniu partii z żoną zaproponował Buttsowi współpracę.
Tak powstała spółka, a gra otrzymała nową nazwę: Criss-Cross Words
Brunot zajął się produkcją i dystrybucją, odciążając Buttsa od strony biznesowej.
Narodziny Scrabble
Sześć lat później Brunot wprowadził kolejną zmianę - nazwę, która przetrwała do dziś: Scrabble
Pierwsze zestawy trafiły do sklepów na początku lat 50. Początkowo jednak gra nie zdobyła dużej popularności.
Moment, który zmienił wszystko
Prawdziwy przełom nastąpił w 1952 roku. Jack Straus - dyrektor sieci domów towarowych Macy’s - zetknął się ze scrabblami podczas wakacji. Po powrocie odkrył, że jego sklepy… w ogóle ich nie sprzedają.
Zareagował natychmiast - zamówił kilka tysięcy egzemplarzy
To był impuls, który uruchomił lawinę:
- inne sklepy poszły w jego ślady
- sprzedaż zaczęła rosnąć wykładniczo
Pod koniec 1953 roku sprzedawano już ponad 2000 zestawów tygodniowo a scrabble stały się fenomenem.
Globalna ekspansja
W kolejnych dekadach gra zdobyła świat:
- sprzedano ponad 100 milionów egzemplarzy
- powstały dziesiątki tysięcy klubów
- scrabble trafiły do wielu krajów i języków
Rozgrywki zaczęły wychodzić poza poziom towarzyski.
Era turniejowa
Pierwsze Mistrzostwa Świata w Scrabble odbyły się w 1991 roku w Londynie. Kolejne edycje potwierdziły, że gra ma ogromny potencjał rywalizacyjny.
Z czasem:
- w mistrzostwach uczestniczyli gracze z ponad 30 krajów
- scrabble stały się pełnoprawną dyscypliną turniejową
James Brunot zmarł w 1984 roku, nie doczekawszy pierwszych mistrzostw świata. Alfred Mosher Butts odszedł w 1993 roku w wieku 93 lat.
Ich wspólne dzieło przetrwało jednak znacznie dłużej.
Historia scrabbli pokazuje coś bardzo prostego:
- pomysł może być genialny, ale potrzebuje czasu
- sukces rzadko przychodzi od razu
- czasem wystarczy jedna właściwa osoba (i jedno zamówienie), by wszystko się zmieniło
Ponad pół wieku po rynkowym przełomie gra wciąż żyje -
na stołach domowych, w klubach i na turniejach.
I nadal opiera się na tym samym, prostym pomyśle: literach, które układają się w coś więcej niż tylko słowa.
Scrabble w Polsce.
Gry oparte na zasadach Scrabble pojawiły się w Polsce na przełomie lat 70-tych i 80-tych.
Najpierw (1979) była to "Krzyżanka" Lecha Pijanowskiego, następnie (1983) pojawiła się "Gra w krzyżówkę" Marka Penszki. W roku 1986 Jacek Ciesielski rozpoczął kilkuletnią popularyzację Scrabble w Polsce. W tej wersji po raz pierwszy można było układać inne części mowy niż rzeczowniki, aczkolwiek nadal zasady dopuszczalności słów były o wiele bardziej rygorystyczne niż obecne. I Ogólnopolski Turniej Scrabble pod patronatem tygodnika "Razem" odbył się 11 kwietnia 1987 roku w Warszawie. Turniej wygrał Arkadiusz Karasiński, zostając pierwszym nieoficjalnym Mistrzem Polski, a zadebiutowali na nim między innymi gracze znajdujący się później wysoko na liście rankingowej - Edward Stefaniak i Michał Derlacki. Pod patronatem "Razem" rozegrano jeszcze trzy Ogólnopolskie Turnieje Scrabble, których zwycięzcami zostali Andrzej Krystera (Poznań; listopad 1987), Ryszard Dębski (Zaborów; październik 1988) i Henryk Fido (Wałbrzych; październik 1989). W Poznaniu po raz pierwszy grano na obecnym zestawie liter, składającym się ze 100 płytek i nie zawierającym Q, V, ani X.
W Wałbrzychu z kolei grano systemem "high score", czyli na największą liczbę małych punktów, co wymuszało grę otwartą, bez blokowania. Mimo to układano wtedy mało skrabli - rekordowo 10 w 17 partiach, a niewyłożenie żadnego nie należało do rzadkości.
W listopadzie 1989 na warszawskim Żoliborzu powstał pierwszy klub Scrabble, założony przez Michała Derlackiego, któremu na pierwszym spotkaniu towarzyszyli późniejszy czterokrotny mistrz Polski Tomasz Zwoliński i Marcin Skrzyniarz. Wkrótce dołączyli do nich Paweł Stanosz i Zdzisław Szota.
Od 1993 roku odbywają się Mistrzostwa Polski, a w 1997 roku powstała Polska Federacja Scrabble.
Źródło: Forum za Jonathan Maitland © The Spectator, 15.02.2003
www.scrabble.com , pfs.org.pl
